تعدد زوجات (چند همسری)
توسط: دکتور ذاکر عبدالکریم نایک
برگردان: دوکتور عبدالکریم شریف
سوال:
چرا یک مرد در اسلام حق دارد بیشتر از یک زن داشته باشد؟ یا
تعدد زوجات چرا در اسلام جایز است؟
جواب:
1-
تعریف تعدد زوجات
تعدد زوجات عبارت از نظام عروسی است که در آن یک شخص میتواند
بیشتر از یک همسر داشته باشد. تعدد زوجات به دو نوع بوده
میتواند. یکی آنکه یک مرد بیشتر از یک زن را به ازدواج میگیرد،
و نوع دیگر آن چند شوهری است، که در آن یک زن با بیشتر از یک
مرد عروسی میکند. در اسلام تعدد خانم ها بطور محدود جایز بوده
در حالیکه چند شوهری بطور مطلق ممنوع است.
حالا به اصل سوال میائیم که چرا یک مرد حق دارد بیشتر از یک زن
داشته باشد؟
2-
قرآنکریم یگانه کتاب مذهبی آسمانی است که ارشاد میفرماید "فقط
با یک زن عروسی کنید"
قرآنکریم یگانه کتاب دینی روی زمین است که عبارت "فقط با یک زن
عروسی کن" را دارد. هیچ کتاب دینی دیگر وجود ندارد که مرد ها
را به داشتن یک خانم هدایت نموده باشد. در هیچ کتاب دینی دیگر
خواه ویدا باشد یا رامایانا، مهابهارات، گیتا، تلمود و یا
بایبل (انجیل) کسی نمیتواند محدودیت تعدد خانم ها را دریابد.
طبق این کتب مذهبی، یک شخص میتواند هر تعدادی که ممکن باشد،
عروسی نماید. فقط بعد تر کشیش های هندو و کلیسای مسیحی تعدد
خانم ها را به یک مرد محدود قراردادند.
اکثر شخصیت های مذهبی هندو بر اساس کتاب مذهبی شان خانم های
متعدد داشتند. شاه دشرت، پدر راما بیشتر از یک خانم داشت،
کرشنا چندین خانم داشت.
در ازمنه قدیم، مردان مسیحی اجازه داشتند هر تعدادی که
میخواستند همسر داشته باشند، زیرا بایبل (انجیل) کدام محدودیتی
برای تعدد خانم ها وضع ننموده است. فقط تعدادی محدودی کشور ها
بودند که در آن کلیسا تعدد خانم را محدود نموده بود.
چند زنی در یهودیت اجازه است. بر اساس قوانین تلمود (قوانین
مذهبی یهود)، حضرت ابراهیم ع سه خانم داشتند و حضرت سلیمان ع
صد ها خانم داشتند. داشتن چند خانم تا زمان کشیش جرشوم بن
یهودا (960 – 1030 بعد از میلاد ) ادامه داشت که او بعداً
فرمانی علیه آن صار کرد.
جوامع یهودی اسپانیائی که در ممالک اسلامی زندگی میکردند، تا
اواخر سال 1950 به این عمل ادامه میدادند.
تا اینکه حکم کشیش بزرگ اسرائیل ممنوعیت ازدواج بیشتر از یک زن
را تمدید کرد.
( یادداشت جالب: بر اساس احصائیه 1975 هند، هندو ها نسبت به
مسلمانان بیشتر چند همسری دارند. گزارش " کمیته موقف زنان
در اسلام"، منتشره سال 1975 در صفحات 66 و 67 خود متذکر میشود
که فیصدی ازدواج های چند همسری در میان سال های 1951 و 1961،
5.6 در صد در میان هندوها و 4.31 در صد در میان مسلمان ها
بوده. بر اساس قوانین هندی ها، تنها مردان مسلمان اجازه دارند
تا بیشتر از یک خانم داشته باشند. با وجود غیر قانونی بودن آن،
هندو ها در مقایسه با مسلمانها، بیشتر خانم دارند. قبلاً بر
مردان هندو در مورد تعدد ازواج کدام محدودیتی وجود نداشت و در
سال 1954، بعد ازینکه قانون ازدواج هندو ها تصویب شد، چند
همسری برای مردان هندو غیر قانونی معرفی شد. حال تنها قانون
هندوستان است که بر تعدد ازواج برای یک مرد هندو ممانعت وضع
نموده، نه کتب مقدس هندو ها.
اجازه دهید این را که چرا اسلام به مرد اجازه داشتن بیشتر از
یک خانم را میدهد به بررسی بگیریم.
3-
قرآنکریم تعدد ازواج محدود را برای مردان اجازه میدهد
طوریکه قبلاً تذکر دادم، قرآنکریم یگانه کتاب دینی روی زمین
است که هدایت میدهد "تنها یکی را ازدواج نمائید"، متن این
عبارت در آیت مبارکه ذیل در سوره نساء آمده است:
"خانم پسندیده خود را ازدواج نمائید، دو یا سه یا چهار، اما
اگر هراس دارید که نمیتوانید عادلانه برخورد نمائید ( با آنها
)، پس فقط یکی را ازدواج نمائید." ( القرآن، 4:3 )
قبل از نزول قرآن عظیم الشان، کدام محدودیتی برای تعدد ازواج
وجود نداشت، و تعدادی زیادی مردان وجود داشتند که تعدادی زیادی
خانم ها حتی صد ها خانم داشتند. اسلام محدودیتی تا 4 همسری را
وضع نموده است. اسلام به مرد اجازه میدهد که دو، سه و یا چهار
زن بگیرد، تنها در صورتیکه میان آنها منصفانه معامله کرده
بتوانند.
در عین سوره ( نساء)، آیت 129 میفرماید:
"و
شما هرگز نمىتوانيد ميان زنان عدالت كنيد هر چند [بر عدالت]
حريص باشيد پس به يك طرف يكسره تمايل نورزيد تا آن [زن ديگر]
را سرگشته [=بلا تكليف] رها كنيد و اگر سازش نماييد و پرهيزگارى
كنيد يقينا خدا آمرزنده مهربان است"
(القرآن، 4:129)
بناءً چند همسری کدام قانون نیست، بلکه استثناء است. اکثر مردم
درین تصور غلط هستند که مسلمانها مجبور هستند بیشتر از یک خانم
داشته باشند.
بطور کل، اسلام پنج حکم امر و نهی دارد:
الف: فرض، یعنی اجباری یا الزامی.
ب: مستحب، یعنی شخص تشویق به اجراء میشود.
ج: مباح، یعنی رخصت، شخص اجازه دارد بکند یا نکند.
د: مکروه، یعنی شخص تشویق به انصراف میشود.
هـ: حرام، یعنی ممنوع
تعدد زوجات در وسط احکام جایز فوق قرار میگیرد. نمیتوان ادعا
کرد که مرد مسلمانی که دو، سه و یا چهار خانم دارد در مقایسه
با مرد مسلمانی که یک خانم دارد بهتر است.
4-
اوسط عمر زنان نسبت به مردان بیشتر است
بطور طبیعی مردان و زنان تقریباً در عین تناسب تولد میشوند. یک
طفل مؤنث نسبت به یک طفل مذکر معافیت بیشتر دارد. یک طفل مؤنث
نسبت به یک طفل مذکر در مقابل مکروب ها و امراض خوبتر مقاومت
نموده میتواند، به همین سبب در جریان طفولیت، مرگ و میر پسران
نسبت به دختران بیشتر است. در جریان جنگ ها مردان در مقایسه با
زنان بیشتر کشته میشوند. تعداد بیشتر مردان نسبت به زنان در
اثر حادثات ترافیکی و امراض می میرند. اوسط عمر زنان نسبت به
مردان بیشتر است و در هر زمان تعداد زنان بیوه را نسبت به
مردان بیوه بیشتر میتوان دریافت.
5-
هند به سبب جنین کشی و نوزاد کشی نفوس بیشتر مرد نسبت به نفوس
زن دارد
هند در میان دیگر کشور های همجوار از جمله معدود کشور های است
که تعداد نفوس مؤنث در آن نسبت به نفوس مذکر کمتر است. دلیل آن
ارقام بالای نوزاد کشی دختران در هند است و حقیقت دیگر اینکه
سالانه بیشتر از یک میلیون جنین بعد ازینکه مؤنث تشخیص داده شد
در این کشور سقط میشود. اگر این عمل شنیع توقف یابد، پس هند هم
تعداد بیشتر خانم ها نسبت به مرد ها خواهد داشت.
6-
نفوس زنان نسبت به مردان در سطح جهان بیشتر است
در ایالات متحده امریکا تعداد 7.8 ملیون زن بیشتر از تعداد
مجموعی مردان است. نیویورک یک میلیون زن بیشتر از تعداد مردان
دارد و یک سوم مردان نیویورک همجنس باز هستند. ایالات متحده
امریکا بطور مجموعی بیشتر از بیست و پنج میلیون همجنس باز دارد
به این معنی که این مردم نمیخواهند با زن عروسی کنند. بریتانیا
چهار میلیون زن بیشتر از مرد دارد. جرمنی پنج ملیون و روسیه نه
میلیون زن بیشتر از مرد دارد. تنها خداوند ج میداند که چه
تعداد زن بیشتر از مرد در سراسر جهان هستند.
7-
محدود کردن هر مرد برای داشتن تنها یک خانم عملی نیست
حتی اگر هر مرد تنها با یک زن عروسی کند، باز هم در ایالات
متحده امریکا 30 میلیون زن بی شوهر باقی خواهند ماند (با در
نظرداشت اینکه امریکا بیست و پنج میلیون همجنس باز دارد). در
بریتانیا بیشتر از چهار میلیون، در جرمنی بیشتر از پنج میلیون
و در روسیه بیشتر از نه میلیون زن بی شوهر پیدا خواهد شد.
تصور کنید اگر خواهر من یا خواهر شما یک خانم عروسی ناشده در
امریکا باشد. او دو گزینه دارد، یا اینکه او با یک مرد خانم
دار عروسی خواهد کرد و یا "ملکیت عام" خواهد شد. دیگر گزینه
وجود ندارد. آنهائی که محجوب و باعفت هستند گزینه اول را ترجیح
خواهند داد.
اکثر خانم ها نمی پسندند تا شوهر مشترک با خانم دیگر داشته
باشند. اما در اسلام زمانیکه شرایط بسیار حتمی میپندارد، زنان
مسلمان با ایمان قوی میتوانند ضیاع کوچک شخصی را در مقابل حفظ
عفت خواهر مسلمان دیگر خود تحمل نماید.
8-
ازدواج با یک مرد متأهل بهتر از در اختیار عام قرار گرفتن است
در جامعه غربی، معمول است که یک مرد خدمه ها یا معشوقه های
متعدد داشته باشد، که در آنصورت زن بسوی یک زندگی ننگین و غیر
مصؤن کشانیده میشود. در عین جامعه، داشتن بیشتر از یک خانم را
برای یک مرد نمی پذیرد در حالیکه این در حقیقت یک زندگی با
وقار و مصؤن برای زن ارمغان میاورد.
بدین ترتیب یگانه گزینه برای خانمی که نمیتواند همسری دریابد
اینست که در خدمت عام مردم قرارگیرد. اسلام ترجیح میدهد که یک
زن گزینه اول را جهت داشتن یک زندگی آبرومند انتخاب نماید.
دلایل زیادی وجود دارند براینکه اسلام چرا تعدد زوجات را بصورت
محدود اجازه داده است، اما دلیل اساسی آن حفظ پاکدامنی یک خانم
است.
2- چند شوهری
سوال:
اگر یک مرد اجازه دارد بیشتر از یک خانم داشته باشد، پس چرا
اسلام داشتن بیشتر از یک شوهر را برای یک زن منع قرار داده؟
جواب:
تعدادی زیادی مردم، بشمول بعضی مسلمانان، حکمت حق داشتن بیشتر
از یک همسر را برای مردان مسلمان و عدم آنرا برای زنان
میپرسند.
اجازه دهید تا اکیداً بگویم که اساس یک جامعه اسلامی را عدالت
و مساوات تشکیل میدهد. الله (ج) مردان و زنان را مساوی آفریده
است، اما تفاوت هائی در قابلیت ها و مسؤلیت هایشان وجود دارد.
مردان و زنان از نگاه روانی و جسمی تفاوت دارند. وظیفه و
مسؤلیت هایشان متفاوت است. مردان و زنان در اسلام مساوی هستند
و لی مشابه نیستند.
سوره نساء پاره 4، آیات 22-24 فهرست زنانی را ارائه میفرماید
که مردان مسلمان نمیتوانند با آنها ازدواج نمایند. همچنان در
آیت 24 سوره نساء، پاره 4 ذکر شده " و زنان شوهر دار نیز بر
شما حرام است".
نکات ذیل دلایل ممنوعت تعدد شوهر را در اسلام برمیشمارد:
1-
اگر یک مرد بیشتر از یک خانم داشته باشد. والدین اطفال که از
چنین ازدواج ها تولد شده اند، به آسانی شناخته شده میتوانند.
پدر و مادر هردو به آسانی تشخیص داده میشوند.
در صورتیکه یک زن بیشتر از یک شوهر داشته باشد تنها مادر اطفال
متولد از چنین ازدواج ها تشخیص داده شده میتوانند، نه پدر
ایشان.
اسلام اهمیت بزرگی به تشخیص والدین (هر دو پدر و مادر) میدهد.
روانشناسان میگویند، اطفالیکه والدین شان را بخصوص پدر شان را
نمیشناسند، به ترضیضات و اختلالات جدی دماغی مواجه میشوند.
اکثراً آنها طفولیت ناخوشایند میداشته باشند. به همین دلیل است
که اطفال نامشروع، طفولیت صحتمند ندارند. اگر طفل متولد از
چنین ازدواج ها به مکتب شامل شوند، و از مادر وی نام پدر طفل
پرسیده شود، او دو و یا بیشتر نام ها را خواهد داد!
میدانم که پیشرفت های تازه در ساینس تشخیص پدر و مادر را توسط
آزمایشات ژنتیک ممکن ساخته و موضوع عدم شناخت والدین که در
گذشته مطرح بود، ممکن حالا اطلاق پذیر نباشد.
2- مردان طبیعتاً بیشتر نسبت به زنان وابسته به چند همسری
هستند.
3- از نگاه علم بیولوژی، برای مرد آسانتر است که با وجود داشتن
چند همسر وظایف خود را نیز به وجه احسن انجام دهد. یک زن در
عین موقف، با داشتن چندین شوهر ممکن نمیداند که وظایف خود را
منحیث یک خانم انجام دهد. یک زن به تغیرات متعدد روانی و سلوکی
ناشی از مراحل مختلف دوره تحیض مواجه میشود.
خانمی که که بیشتر از یک شوهر و در عین زمان همراهان متعدد
جنسی داشته باشد، شانس بزرگ کسب امراض زهروی یا امراض منتقل
شونده از طریق جنسی میداشته باشد، که میتواند به شوهر وی نیز
انتقال کند، اگر چه هیچ یک آنها کدام معشوقه یا خانم دیگر
نداشته باشند. این حالات برای مردیکه بیشتر از یک خانم داشته
باشد، و خانم های او کدام ارتباط جنسی دیگر نداشته باشند،
موجود نیست.
دلایل فوق برای هر کس قابل فهم است. احتمالاً دلایل بیشتری
وجود دارد مبنی براینکه چرا خداوند بزرگ (ج) به حکمت عظیم و بی
پایان خود چند شوهری را منع قرار داده است.
