ارزش وقت، چالشها و راهحلها
مهمترین چیز در زندگی انسان که از ارزش والایی برخوردار
است، وقت ميباشد؛ که در واقع شيرازۀ حيات ما را تشکیل میدهد.
ارزش وقت از آن جا دانسته میشود که خداوند در قرآن کریم
سورهيی را به نام العصر «وقت یا زمان» فرو فرستاده و در
جاهاي ديگري از قرآن، به برهههایی از زمان اشاراتی داشته
است
و میفرماید:
]والضحی
واللیل اذا سجی[
«قسم به وقت چاشت و قسم به شب چون بپوشد»
]واللیل
اذا یغشی والنهار اذا تجلی[
«قسم به شب چون بپوشاند و قسم به روز چون ظاهر شود»
]والفجر
ولیال عشر[
«قسم به صبح و به شبهای دهگانه»
]واللیل
اذا عسعس والصبح اذا تنفس[
«و قسم به شب چون باز گردد و قسم به صبح چون بدمد»
و در احادیث نیز داریم که رسولالله(ص) فرمودند:
«در روز قیامت از عمر انسان به طور عموم و از جوانی به طور
خصوص پرسیده میشود که در چه راهی سپری شده است»
و فرمودند: «فراغت را قبل از این که مشغول شوی غنیمت بشمار»
اینها همه بیانگر ارزش و اهمیت وقت است که به طور مختصر و
فشرده بيان شد؛ پس حال بر ما است تا از وقت خویش به طور
درست در قالب یک برنامهریزی دقیق استفادۀ بهینه نمايیم.
خصایص و ویژگی وقت
بر ما واجب است که این ویژگی ها را به درستی دریابیم و
متوجه آنها باشیم و در پرتو این ویژگی ها با وقت و زمان بر
خورد کنیم .
1_سرعت انقضا و سپری شدن وقت:
وقت
چون ابر به سرعت می گذرد و
چون بادتندی روان است خواه همراه با شادی باشد یا اندوه .
2_ وقتی که گذشت بر نمی گردد و عوضی ندارد :
حسن بصری چه زیبا گفته : ((هیچ روزی نیست که سپیده بدمد و
ندائی سر ندهد و انسان را مخاطب خود نسازد که : ای فرزند
آدم ، من مخلوق تازه ای هستم و بر عمل تو گواهم پس از من
توشه ای بیندوز زیرا چون گذشتم هرگز تا رستاخیز بر نمی
گردم .
3_ به راستی وقت گرانبهاترین چیزی است که انسان دارد :
با توجه به اینکه وقت زود گذر است و آنچه گذشت هرگز بر
نمی گردد و عوض ندارد پس وقت نفیس ترین و گرانبهاترین
چیزی است که انسان دارد زیرا هر عملی و هر تلاشی در قالب
«وقت» صورت می گیرد و هر چیزی که انسان به دست می آورد در
لابلای ثانیه های عمر است بنا براین وقت در واقع چه برای
افراد و چه برای جامعه سرمایه ی حقیقی است .
حسن بصری گفته : ((ای فرزند آدم تو جز مجموعه ای از ایام
نیستی پس هر گاه روزی گذشت برخی از تو گذشته است ))!
انسان زمانی قدر وقت را می داند که بدان دسترسی ندارد !
وقت
کشان درحقیقت خود را می کشند
:
کسانی که با مشغول کردن خود به کارهای بیهوده می گویند ما
می خواهیم وقت کشی کنیم ! و این بیچارگان بینوا نمی دانند
که هر کس وقت خود را بکشد به حقیقت خویشتن را کشته و نفس و
زندگی خویش را از میان برده است و این خود کشی تدریجی است
.
اما قبل از این که دنبال راهکارها باشیم، ابتدا باید چالشهایي
را که فرا روی ما قرار دارد و به طور خواسته و ناخواسته
باعث هدر رفتن وقتمان میگردد، بشناسیم. يا درنظرداشت این
مسأله که همۀ ما یک اندازه وقت داریم؛ یعنی در 24 ساعت
شبانه روز، باید چند اصل اساسی را در نظر داشته باشیم:
1- چه وقت میتوانیم بهتر کار کنيم (صبح، ظهر، شام)؟
2- باید بدانیم که همواره با مشکلات سروکار داریم، چرا که
زندگی همین است. (داشتن مشکلات زیاد)
3- دفترچۀ جیبی همراه خود داشته باشیم تا در آن مشکلات
خویش را بر اساس اولویت ثبت نموده و در صدد راهحل آنها
باشیم.
برنامهریزی دقیق آن است که در بارۀ كارهايمان فکر کرده و
سپس در مرحلة عملی پیاده نماييم.
عواملي که باعث تباهي وقتمان میگردند:
1- عدم آمادگی لازم براي انجام كارها.
2- برنامهريزي غلط (کارها را در جای نامناسب گذاشته و در
اوقات نامناسب انجامدادن)
3- هر لحظه تغییردادن کارها و وظایف از قبل برنامهريزيشده.
4- صحبتها، برخوردها و تماسهای نابههنگام.
5- زیاده روی در ديدن برنامههاي تلویزیوني.
6- مطالعۀ موضوعات نامرغوب به گونة پراکنده.
7- پرحرفی و زيادهگويي در محافل و مجالس.
8- نیمهکاره گذاشتن کارها و شروعكردن به كاري ديگر.
9- غیبت، خبرچینی و گفتگو پیرامون موضوعات پیشپا افتاده.
10- خوابهای نامنظم وسط روز.
راهکارهای استفادۀ بهینه از وقت
1- در اول هر هفته، ليست کارهایی را که میخواهید در طول
هفته انجام دهید تهیه نمايید و سپس روزانه به آن مراجعه
كنيد.
2- به خاطر بهتر تهیهنمودن لیست، کارهای خود را اولویتبندی
نمايید؛ به این ترتیب که کدام کارها را در قدم اول، دوم و
سوم باید انجام داد.
3- باید بدانید که کار شما ارزش انجامدادن را دارد و يا
اگر کسي دیگر كار شما را میتواند انجام دهد، به او بسپارید.
4- کارهای هدر دهندۀ زمان را کم نمايید.
5- نَه گفتن را یاد بگیرید.
6- روي اعصاب خود تمرکز داشته باشید و در رابطه با وقت
عجله نکنید.
7- بیش از این که صحبت نمايید، گوش كنيد. (قبل از این که
گوینده باشید، شنونده باشید)
8- در حالاتی که منتظر کسی یا کاری هستید، مطالعه نمايید
یا چیزهای لازم را حفظ نمايید و...
9- وقتشناس (دقیق) باشید. اگر همیشه دیر بجنبید، ضمن این
که وقت خود را ضایع كردهايد، باعث ضياع وقت دیگران نيز
شدهاید.
10- خوابهای کوتاه روزانه داشته باشید، شبهنگام اگر کار
خاصي چون مطالعه، حسابداری، مهماننوازی و... ندارید، به
وقت به رختخواب بروید و اگر ممکن است زود آرام گرفته و
بخوابید.
11- کارهای اساسی روزمرۀ خود را انجام دهید و امروز و فردا
نکنید.
12- وقايع دلخراش و ناهنجاری را که برایتان رخ داده است
را مكرراً به ياد نياوريد؛ چرا كه باعث از بين رفتن وقتتان
شده و در عین حال هیچ سودی برايتان ندارد؛ حتي بکوشید
آنها را فراموش کنید.
13- حتماً ساعت و تقویم همراه خود داشته باشید تا در وقت
ضرورت به دنبالشان نگردید.
14- مزاحمین خویش را کم کنید و نیز به آنها بفهمانید که کارهای
زیادی برای انجامدادن دارید.
15- از کسانی نباشید که میخواهند همیشه با هر کس، در هر
مورد و در هر کجا صحبت نمایند.
16- کوشش نمايید تا کارهايی را که قرار است فردا انجام
دهید، طی یک لیست آماده نمايید؛ وقایع غیر مترقبه استثنا
است.
17- قسمتي از وقت خود را همراه خانواده، دوستان و فرزندانتان
سپری نمايید؛ البته در صورتی که كارهاي مهمتري نداشتيد.
18- باید بدانید موضوعاتی که به آنها برمیخورید، چقدر
وقت شما را میگیرد، تا از انجام کارهای بعدی خود نمانید.
و برنامۀ خویش را در صورتی که صحیح باشد، به پیش ببرید؛ هر
چند انجام آن دشوار باشد.
19- در بین اوقات خود فرق قایل شوید؛ مثلاً وقت مطالعه،
تفریح، دیدوبازدید، فکرکردن، فعالیتهای اجتماعی و... را
از هم باز شناسید.
اهميت تنظيم وقت
از كودكي به ما آموختهاند كه <وقت طلاست> غافل از آنكه
طلا را هم ميشود ذخيـره كـرد و هـم ميتوان دوباره به دست
آورد، در حالي كه زمان را، نه ميتوان دوباره به دست آورد
و نه ذخيره كرد، تمام فنون و تكنيكهاي مطرح شده در علم
موفقيت، بر تحقق اهداف در كوتاهترين زمان و با كمترين
هزينه تاكيد دارند و در تمام آنها دو محور اصلي و اساسي
قابل توجه داده شده است:
الف - شناخت آفتهاي زمان
ب - راههاي مبارزه با آفات زمان
حركت حول دو محوربالا يكي از مهمترين ابعاد بهبود بهرهوري
در تمامي سـطـوح فـردي، سـازمـانـي و ملـي اسـت كه خوشبختي،
سعادت و بهروزي هر جامعهاي بسته به آن است، ما در اينجا
به آنها اشاره ميكنيم:
1-
آغاز كردن كارها با نگرش مثبت
شما بايد تلاش لذتبخشي داشته باشيد و روي چيزهاي مثبتي كه
داريد هر روز تكيه كنيد، چون نگرش اساسي ما نسبت به محيط
اطرافيان همان نگرشي اسـت كـه بـا آن كـار را انتخـاب ميكنيم
و آن را ادامه ميدهيم و همين نگرش به صـورت جـدي در
مـوفقيـت يـا شكسـت ما ايفاي نقش ميكند همه كساني كه
مـوفقيتـي بـدسـت آوردهانـد بـر اين اعتقادند كه موفقيت
مستقیما و با قوت تمام به تفكرات فردي، احساسات و قابليت
ذهني فرد بستگي دارد و آنچه در اين عوامل نافذ است همان
تفكر و عمل مثبت است.
2-
استفاده از برنامهريزي زماني
بـرنـامـهريـزي بهتـريـن وسيله براي ترتيب دادن، سازمان
دادن و حفظ خود انضباطي است، كه ما از طريق اين سازماندهي
و نظارت اجرايي و همراهي با اين وظايف موفقتر خواهيم بود.
هميشه گفتهايم، <وقت كافي نداشتيم> در حالي كه زمـان
كـاملا در اختيار ما بوده، اما مهارتهاي لازم براي تنظيم
زمانمان را نداشتيم. نگران نباشيد، شما در اين مشكلتنها
نيستيد. بيشتر مردم در تنظيم اوقات خود دچار مشكل هستند
ولي راستي چرا؟
اگر در صدد كنترل اوقات خود هستيد، بايد علت وجود آن را
بشناسيد كه همانا علت اصلي آن عدم برنامهريزي زماني است.
3-
سعي و تلاش براي منظم بودن
بسياري از افراد براي امور روزمره خود برنامه دارند، اما
با وجود برنامهريزي همواره از بينظمي خودشان شكايت و گلايه
دارند. مشكل اصلي اين گونه افراد در اين است كه هيچ گاه
خود را ملزم به اجراي برنامه خود نكردهاند و بيشتر زمان و
انـرژي خـود را به خاطر عدم سعي و تلاش در اجراي برنامههاي
خود از دست ميدهند.
4- تعيين اولويتها
اولـويـتگـذاري فعـاليتهـا بدين معنا است كه كدام يك از
وظايف بالاترين اهميـت و كـدام يـك از درجـه اهميـت كمتـري
برخوردارند، وظايفي كه مرتبه و اولويت بالايي دارند،
بايستي در مراحل نخست انجام پذيرند.
بـااولـويتبندي فعاليتها ميتوان از وسوسه دايمي براي
انجام دادن كارهاي بسيار زياد كه ممكن است در پايان بسياري
از آنها نيمه كاره باقي بماند نجات پيدا كنيم. همچنين از
اسراف انرژي در فعاليتهاي غيرفوري و خسته كننده جلوگيري
ميشود.
5- تعيين اهداف
فقط كساني قادرند خود را در وضعيت درست و با ديدگاهي دقيق
به جلو ببرند كه توانسته باشند به تعريفي صحيح از اهدافشان
در زندگي دست يابند. اين افـراد حتـي قـادرنـد در وضعيـتهـاي
بسيـار سخـت كـاري بـا شنـاخت اهداف صحيـح، از تـوانـاييهاي
بالقوه خود بيشترين استفاده را ببرند و بسيار سريع و با
اطمينان به مقصد خود برسند.
6- راهزنان زمان
شما داراي يك برنامهريزي مناسبي براي زمانتان نيستيد و تا
زماني كه ديگران برنامههاي شما را تعيين كنند، شما قادر
به مديريت خود نيستيد، ديگران را رها كنيد تا شروع تازهاي
همراه با زندگي موفقي براي شما فراهم آيد.
7- اشتغال به امور غيرضرور و قابل حذف
هـر گـاه با كاري روبرو شديد كه انجام دادن آن مدت زمان
مشخصي طول ميكشد، پيش از آنكه به هر اقدامي دست بزنيد با
كمي تامل ميتوانيد مقدار قابل ملاحظهاي از وقت، نيرو و
زحمت خود را صرفهجويي كنيد، بازدهي خود را بهبود بخشيد،
و فشارهاي روحي خود را كاهش دهيد. محققان چنين اظهارنظر
ميكنند كـه بعضـي از امور وقتگير بشر بر حسب عادت انجام
ميگيرد تا براي بازدهي اثربخش يا سودآوري اينگونه
فعاليتها چنين با زندگي ما عجين شدهاند كه هيچ كس فكر
نميكند چرا آنها را انجام ميدهد، يا اينكه ممكن است
راههاي بهتري براي دستيابي به نتايج مشابه نيز وجود داشته
باشد. با انجام دادن كاري كه مقرون به صرفه باشد، قادر
خواهيد بود از وقت خود استفاده موثرتري ببريد.
پیامدهای بيبرنامهگی
1- از دستدادن فرصتهای مهم زندگی .
2- داشتن مشکلات زیاد.
3- اضطراب و نگراني هنگام مواجهشدن با کارهای ناخوشآیند.
4- فعالیتهای غیر مفيد.
5- احساس غرقبودن در مشکلات، خواستهها و جزئیات به ظاهر
حلناشدنی.
6- احساس سستی، بیعلاقگی و دلسردی نسبت به زندگی.
7- مواجهشدن با کمبود وقت جهت انجام کارهای مهم و ضروری.
8- ناتوانبودن در حل مشکلات سایرین.
9- انجامدادن بسیاری از کارها در شب با کمال خستگی و
ناراحتی.
10- عدم کنترل در امور زندگی.
11- فرار از مسؤولیتها، با وجود داشتن نيروي انجام آنها.
12- طفرهرفتن از حقایق زندگی.
